माधव पौडेल
बर्दिबास, महोत्तरी

आजको स्वार्थकेन्द्रित समाजमा आफ्नोभन्दा अरूका लागि केही दिने भावना विस्तारै कमजोर हुँदै गएको देखिन्छ। ‘पाएसम्म लिने, दिन नपर्ने’ प्रवृत्ति बढिरहेको अवस्थामा सार्वजनिक हितका लागि आफ्नो अमूल्य सम्पत्ति स्वेच्छाले दान गर्नु सामान्य विषय होइन। तर, महोत्तरीको बर्दिबास नगर अस्पताल निर्माणका लागि निजी जग्गा उपलब्ध गराउने स्थानीय जग्गादाताहरूले भने यही सामाजिक मान्यतालाई चुनौती दिँदै सहयोग र सेवाभावको अनुकरणीय उदाहरण प्रस्तुत गरेका छन्।

कुनै समय विद्यालयको जग्गामा रहेको सानो स्वास्थ्य चौकीबाट सेवा सञ्चालन हुँदै आएको बर्दिबासको स्वास्थ्य संरचनाले आज अस्पतालको स्वरूप लिनुमा स्थानीय नागरिकको योगदानसमेत महत्वपूर्ण रहेको छ। अस्पताल निर्माणका लागि आवश्यक जग्गा जुटाउन स्थानीय जग्गादाताहरूले आफ्नो नाममा रहेको बहुमूल्य जग्गाको हिस्सा सार्वजनिक प्रयोजनका लागि उपलब्ध गराएका हुन्। उनीहरूका लागि त्यो केवल जग्गा थिएन, परिवारको भविष्यसँग जोडिएको सम्पत्ति थियो। तर, स्वास्थ्यजस्तो संवेदनशील क्षेत्रमा सबै नागरिकले सेवा पाउन सकून् भन्ने भावनाले उनीहरूले आफ्नो निजी सम्पत्ति सार्वजनिक हितमा समर्पण गरेका हुन्।

अस्पताल निर्माणमा जग्गा उपलब्ध गराउने प्रमुख दातामध्ये सान्ति कुमारी कामीले ४ कट्ठा ४ धुर, गौतम होटल बर्दिबासकी संरक्षक छलमाया गौतमले ४ कट्ठा, मालतीदेवी झाले ३ कट्ठा ८ धुर र सुन्दरनारायण झाले १ कट्ठा जग्गा उपलब्ध गराएका छन्। त्यसैगरी हिरालाल कामी, राजकुमार विक, सफल नदाफ, सनिलाल विक र उमेश विकले जनही १–१ कट्ठा जग्गा अस्पतालका लागि योगदान गरेका छन्।

त्यस्तै वीरेन्द्र झा, नवेन्द्र झा, दानबहादुर विक, दिनेश विक, सुरेश विक र लालबाबु विकले जनही १०–१० धुर जग्गा अस्पताल निर्माणका लागि उपलब्ध गराएका छन्। जग्गा दानसँगै अस्पताल निर्माण अभियानमा आर्थिक सहयोगसमेत जुटेको थियो। विवरणअनुसार राजेश झाले ५० हजार रुपैयाँ नगद सहयोग गरेका छन्।

जग्गा दान गर्नेहरूका लागि आफ्नो योगदानको मूल्य पैसामा मात्र मापन गर्न सकिँदैन। आफूले दिएको जग्गामा अस्पतालको भवन निर्माण भएको र त्यहाँबाट सयौँ तथा हजारौँ नागरिकले स्वास्थ्य सेवा पाइरहेको देख्दा उनीहरूलाई आफूले गरेको सहयोग सार्थक भएको अनुभूति हुने गरेको छ। कतिपय अवस्थामा दाताहरू स्वयंले अस्पतालबाट आफूले चाहेअनुसारको सेवा लिन नपाए पनि आफ्नै जग्गामा बनेको अस्पतालबाट अरू नागरिकले सेवा पाइरहेको दृश्यले उनीहरूको मनमा सन्तुष्टि पैदा गर्ने गरेको छ।

अस्पतालजस्तो सार्वजनिक महत्वको संरचना निर्माणमा स्थानीय नागरिकको सहभागिता हुँदा त्यसप्रति समुदायको अपनत्वसमेत बढ्छ। आफ्नै गाउँ–ठाउँका नागरिकको योगदानबाट निर्माण भएको स्वास्थ्य संस्था भविष्यमा स्थानीय समुदायको साझा सम्पत्तिका रूपमा स्थापित हुने भएकाले जग्गादाताहरूको योगदान अझ महत्वपूर्ण मानिन्छ। उनीहरूले तत्काल आफ्नो सम्पत्तिको केही हिस्सा गुमाए पनि त्यसको प्रतिफल समाजले पुस्तौँसम्म प्राप्त गर्ने आधार तयार भएको छ।

बर्दिबास नगर अस्पताल स्थानीय नागरिकलाई आधारभूत तथा आवश्यक स्वास्थ्य सेवा सहज रूपमा उपलब्ध गराउने उद्देश्यसँग जोडिएको महत्वपूर्ण स्वास्थ्य पूर्वाधार हो। नगरभित्र अस्पतालको पूर्वाधार विकास हुनु भनेको सामान्य उपचार, स्वास्थ्य परीक्षण, आकस्मिक सेवा तथा अन्य आधारभूत स्वास्थ्य सेवाका लागि स्थानीय नागरिकले टाढाका ठूला अस्पतालमा निर्भर हुनुपर्ने अवस्थालाई कम गर्नु पनि हो। यस अर्थमा अस्पताल निर्माणमा जग्गा दान गर्ने नागरिकहरूको योगदानलाई एउटा भवन निर्माणका लागि गरिएको सहयोगका रूपमा मात्र हेर्न मिल्दैन।

सार्वजनिक पूर्वाधार निर्माणमा नागरिकको प्रत्यक्ष सहभागिता कसरी सम्भव हुन्छ भन्ने उदाहरणसमेत बर्दिबास नगर अस्पतालको जग्गा प्राप्तिको अभियानले देखाएको छ। निजी जग्गा उपलब्ध गराउने दाताहरूसँगै मकरलाल विक र बाबुराम अधिकारीले जग्गा प्राप्तिका लागि सहजीकरण तथा सामाजिक पहलमा महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेका छन्। व्यक्तिगत स्वार्थभन्दा माथि उठेर सार्वजनिक हितका लागि गरिएको यस्तो प्रयासले समुदायमा सहयोग र सामाजिक उत्तरदायित्वको भावना बलियो बनाउने विश्वास गर्न सकिन्छ।

अस्पताल निर्माणका लागि जग्गा दान गर्ने दाताहरूको योगदान तत्कालीन जग्गाको मूल्यसँग मात्र तुलना गर्न मिल्दैन। उनीहरूले दिएको जग्गामा निर्माण भएको संरचनाबाट भविष्यमा हजारौँ नागरिकले स्वास्थ्य सेवा प्राप्त गर्नेछन्। एउटा पुस्ताले गरेको त्यागले धेरै पुस्तालाई लाभ पुर्‍याउने भएकाले उनीहरूको योगदानको सामाजिक मूल्य अझ ठूलो छ।

त्यसैले बर्दिबास नगर अस्पतालको विकाससँगै यसको जग बसाल्ने जग्गादाताहरूको योगदानलाई पनि संस्थागत रूपमा स्मरण र सम्मान गर्नु आवश्यक देखिन्छ। दाताहरूको योगदानको उचित कदर गर्दै उनीहरूले दिएको सम्पत्तिको सदुपयोग र संरक्षण गर्न सकिएमा मात्रै उनीहरूको त्यागको वास्तविक सम्मान हुनेछ।

‘धन भएर होइन, मन भएर सहयोग गरेका हौँ’ भन्ने भावनाले जग्गा दान गर्ने ती नागरिकहरूले बर्दिबासलाई एउटा महत्वपूर्ण सामाजिक सन्देश पनि दिएका छन्—सार्वजनिक हितका लागि गरिएको सानो त्यागले पनि समाजको भविष्य बदल्न सक्छ। बर्दिबास नगर अस्पताल आज जहाँ उभिएको छ, त्यसको जगमा उपचार पाउने नागरिकको आशासँगै ती जग्गादाताहरूको त्याग, विश्वास र सामाजिक सेवाभाव पनि जोडिएको छ।