निकेश खनाल
बर्दिबास

महोत्तरीको बर्दिबास नगरपालिका–१ स्थित श्री दुर्गा मन्दिर परिसर यतिबेला भक्तिभाव, मन्त्रोच्चारण र धार्मिक उल्लासले गुञ्जायमान बनेको छ। नवरात्र तथा दुर्गा पूजाको पावन अवसरमा आइतबारदेखि सुरु भएको श्रीमद्भागवत सप्ताह ज्ञान महायज्ञले यहाँको वातावरणलाई आध्यात्मिक बनाउनुका साथै सामाजिक सद्भाव र मानवीय संवेदनाको सन्देश पनि प्रवाह गरिरहेको छ।

सामान्यतया धार्मिक अनुष्ठानलाई पूजापाठ, भजनकीर्तन र कथा श्रवणसँग जोडेर हेरिन्छ। तर, बर्दिबासमा आयोजना गरिएको यो महायज्ञ धार्मिक आस्थामा मात्र सीमित छैन। प्राकृतिक विपत्तिमा ज्यान गुमाएकाहरूप्रति श्रद्धाञ्जली अर्पण गर्ने, समाजमा आपसी एकता कायम गर्ने र मन्दिरको भौतिक संरचना विकास गर्ने उद्देश्यसमेत यससँग जोडिएको छ।

गत भदौ १० गते भोटेकोशी नदीमा आएको विनाशकारी बाढीमा परी ज्यान गुमाएका व्यक्तिहरूको चिरशान्ति, सद्गति तथा मोक्षको कामना गर्दै महायज्ञ आयोजना गरिएको हो। विपत्तिमा ज्यान गुमाएकाहरूको सम्झनामा धार्मिक अनुष्ठानमार्फत श्रद्धाञ्जली व्यक्त गर्ने आयोजकको प्रयासले यस महायज्ञलाई मानवीय संवेदनासँग जोडेको छ।

दुःख र पीडामा परेका परिवारप्रति सहानुभूति प्रकट गर्नु तथा दिवङ्गत आत्माको शान्तिको कामना गर्नु धार्मिक आस्थाको मानवीय पक्ष हो। यही भावनालाई आत्मसात् गर्दै आयोजना गरिएको महायज्ञले समाजमा करुणा, सहानुभूति र परोपकारको महत्त्वसमेत उजागर गरेको छ।

महिला नेतृत्वमा आध्यात्मिक अनुष्ठान

महायज्ञको अर्को विशेष पक्ष हो—महिला नेतृत्व। सामाजिक अभियन्ता उषा ढकालको अध्यक्षता तथा व्यवस्थापनमा सञ्चालन भइरहेको यस धार्मिक अनुष्ठानले समाजमा महिला नेतृत्वको भूमिकालाई समेत उजागर गरेको छ।

मधेश प्रदेशकी श्रम तथा यातायातमन्त्री शारदा देवी थापाले आइतबार महायज्ञको उद्घाटन गरेकी हुन्। उद्घाटनका क्रममा उनले धार्मिक तथा आध्यात्मिक कार्यक्रमले समाजमा आपसी एकता, सद्भाव र सकारात्मक सोचको विकास गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्ने बताइन्।

उनले महिला नेतृत्वमा आयोजना हुने यस्ता कार्यक्रमले समाजमा सकारात्मक सन्देश प्रवाह गर्नुका साथै धार्मिक तथा सामाजिक गतिविधिमा महिलाको सक्रिय सहभागितालाई प्रोत्साहन गर्ने धारणा व्यक्त गरिन्।

पितृसत्तात्मक सोचको प्रभाव अझै कायम रहेको समाजमा महिलाको नेतृत्वमा धार्मिक अनुष्ठान सञ्चालन हुनु आफैँमा अर्थपूर्ण मानिन्छ। यसले सामाजिक र धार्मिक गतिविधिमा महिलाको क्षमता, सक्रियता तथा नेतृत्वदायी भूमिकालाई थप स्थापित गर्न सहयोग पुर्‍याउने अपेक्षा गरिएको छ।

रातु नदीबाट जल भरेर निकालियो कलश शोभायात्रा

महायज्ञको पहिलो दिन बर्दिबासमा भव्य कलश शोभायात्रा निकालिएको थियो। श्री दुर्गा मन्दिर परिसरबाट सुरु भएको शोभायात्रामा परम्परागत पहिरनमा सजिएका सयौँ महिलाको सहभागिता थियो।

माटोको घडामा कलश बोकेका महिलाहरू धार्मिक आस्थाका साथ बर्दिबासस्थित रातु नदी पुगेका थिए। त्यहाँबाट पवित्र जल भरेर निकालिएको शोभायात्राले बर्दिबास बजार क्षेत्रलाई भक्तिमय बनाएको थियो।

धार्मिक परम्परा र सांस्कृतिक पहिचान झल्काउने यस्ता गतिविधिले समुदायका मानिसलाई एउटै स्थानमा जोड्ने काम गर्छन्। सामूहिक सहभागिता, धार्मिक विश्वास र सांस्कृतिक उत्सवको सम्मिश्रणले महायज्ञको सुरुआतलाई थप उल्लासमय बनाएको थियो।

मन्दिरको संरक्षणसँगै धार्मिक पर्यटन प्रवर्द्धनको लक्ष्य

महायज्ञलाई धार्मिक अनुष्ठानमा मात्र सीमित नराखी मन्दिरको भौतिक संरचना विकाससँग जोड्ने योजना पनि आयोजकले अघि सारेका छन्।

श्री दुर्गा मन्दिरको संरक्षण तथा व्यवस्थापनलाई व्यवस्थित बनाउन कम्पाउण्ड वाल र मुख्य प्रवेशद्वार निर्माण गर्ने लक्ष्य राखिएको छ। मन्दिरको संरचना सुधार भएपछि धार्मिक गतिविधि सञ्चालन गर्न सहज हुनुका साथै मन्दिरको संरक्षणमा समेत सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।

बर्दिबास धार्मिक, सांस्कृतिक तथा पर्यटकीय सम्भावना बोकेको क्षेत्र हो। यहाँ आयोजना हुने धार्मिक कार्यक्रमले स्थानीय समुदायलाई एकजुट बनाउनुका साथै बाह्य क्षेत्रका श्रद्धालु तथा पर्यटकलाई आकर्षित गर्न सक्ने सम्भावना रहन्छ।

यस अर्थमा मन्दिरको भौतिक विकास र धार्मिक पर्यटन प्रवर्द्धनको लक्ष्य महायज्ञको दीर्घकालीन महत्त्वसँग जोडिएको छ। धार्मिक सम्पदाको संरक्षण, सांस्कृतिक परम्पराको निरन्तरता र स्थानीय पहिचानको प्रवर्द्धनमा यस्ता कार्यक्रम सहयोगी बन्न सक्छन्।

सात दिनसम्म भागवत कथा र धार्मिक कार्यक्रम

असोज २५ देखि ३१ गतेसम्म सञ्चालन हुने महायज्ञमा अन्तर्राष्ट्रिय ख्यातिप्राप्त कथा वाचिका पूज्या देवी सुनि मानबज्यूले श्रीमद्भागवत कथा वाचन गरिरहेकी छन्।

आयोजकका अनुसार महायज्ञ अवधिभर दैनिक पूजापाठ, कथा वाचन, भागवत महात्म्य, महाआरती तथा प्रसाद वितरणलगायत कार्यक्रम सञ्चालन हुनेछन्।

दैनिक बिहान ७ बजेदेखि १० बजेसम्म नित्य पूजन तथा पाठ हुनेछ। बिहान ११ बजेदेखि दिउँसो ३ बजेसम्म श्रीमद्भागवत कथा वाचन गरिनेछ। त्यसैगरी, साँझ ६:३० देखि ८ बजेसम्म भागवत महात्म्य तथा राति ८ बजेदेखि ९ बजेसम्म महाआरती र प्रसाद वितरणको कार्यक्रम तय गरिएको छ।

श्रीमद्भागवत कथामार्फत धार्मिक ज्ञान, नैतिकता, सदाचार र मानवीय मूल्यबारे जानकारी प्राप्त गर्न सकिने विश्वासका साथ भक्तजनहरू महायज्ञमा सहभागी भइरहेका छन्।

धार्मिक आस्थाबाट सामाजिक एकतातर्फ

श्री दुर्गा मन्दिर धार्मिक पर्यटकीय व्यवस्थापन समिति र श्रीमद्भागवत सप्ताह ज्ञान महायज्ञ मूल समारोह समितिको संयुक्त आयोजनामा भइरहेको महायज्ञमा श्रद्धालु भक्तजनको सहभागिता बढ्दै गएको आयोजकले जनाएका छन्।

आयोजक समितिले सर्वसाधारण भक्तजन, आमाबुबा, दाजुभाइ तथा दिदीबहिनीलाई महायज्ञमा सहभागी भई भागवत कथा श्रवण गर्न र धार्मिक लाभ लिन आग्रह गरेको छ।

धार्मिक अनुष्ठानले मानिसलाई आस्थाका आधारमा जोड्ने मात्र होइन, दुःखमा परेकाप्रति सहानुभूति राख्न, सामाजिक सम्बन्ध बलियो बनाउन र सामूहिक हितका काममा सहभागी हुन पनि प्रेरित गर्न सक्छ। बर्दिबासमा आयोजित यो महायज्ञले यिनै पक्षलाई एकै ठाउँमा समेट्ने प्रयास गरेको छ।

प्राकृतिक विपत्तिमा ज्यान गुमाएकाहरूप्रति श्रद्धाञ्जली, महिला नेतृत्वको प्रोत्साहन, धार्मिक सम्पदाको संरक्षण र सामाजिक सद्भावको सन्देश बोकेको महायज्ञले बर्दिबासमा आध्यात्मिक चेतनासँगै सामुदायिक एकताको भावना अभिवृद्धि गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।

यसरी श्री दुर्गा मन्दिर परिसरमा जारी श्रीमद्भागवत सप्ताह ज्ञान महायज्ञ धार्मिक आस्थाको अभिव्यक्ति मात्र नभई करुणा, सहकार्य र सामाजिक उत्तरदायित्वलाई जोड्ने साझा अभियानका रूपमा अघि बढिरहेको छ।