आज्ञा खबर
बर्दिवास
कुनै समय देशकै नमुना पूर्वाधारका रूपमा प्रशंसा कमाएको बिपी राजमार्ग अहिले भने सामान्य वर्षामै अवरुद्ध हुने अवस्थासम्म कमजोर बनेको छ। विशेषतः २०८१ असोज १२ गते रोसी खोलामा आएको बाढीपहिरोले सडकका महत्वपूर्ण भाग बगाएपछि यसको दीर्घकालीन टिकाउपनबारे गम्भीर बहस सुरु भएको छ।
बाढीपछिको पुनर्स्थापना प्रक्रिया अपेक्षाअनुसार अघि बढ्न नसक्दा समस्या झन् जटिल बनेको छ। काठमाडौँलाई पूर्वी नेपालसँग जोड्ने यो मुख्य मार्ग अवरुद्ध हुँदा यात्रुहरू नियमित सास्ती खेपिरहेका छन्। स्थानीयका अनुसार सामान्य वर्षादेखि मनसुनसम्मको पानीले सडकमा बारम्बार क्षति पुर्याइरहेको छ, जसले यात्रा असुरक्षित र अनिश्चित बनाएको छ।
विज्ञहरूका अनुसार समस्या केवल प्राकृतिक विपत्तिको परिणाम मात्र होइन। रोसी खोला आसपास अनियन्त्रित रूपमा सञ्चालन भएका ढुङ्गाखानी र क्रसर उद्योगले खोलाको प्राकृतिक स्वरूप नै बिगारेका छन्। जथाभावी उत्खनन र खोलामा फालिएका ढुङ्गा–माटोका कारण नदीको सतह उचालिँदै गएको छ, जसले गर्दा सामान्य पानी पर्दा पनि खोलाको धार सडकतर्फ मोडिने गरेको देखिन्छ।
भू–प्राविधिक विज्ञहरूले यस्तो गतिविधिले भू–सन्तुलन मात्र होइन, नदी प्रणाली नै अस्थिर बनाउने चेतावनी दिएका छन्। उनीहरूका अनुसार वैज्ञानिक अध्ययनबिना गरिने उत्खननले भविष्यमा अझ ठूलो जोखिम निम्त्याउन सक्छ। खानी सञ्चालनका लागि दूरी, संरचनागत सुरक्षा र वातावरणीय प्रभावका मापदण्ड कडाइका साथ लागू गर्नुपर्ने आवश्यकता औँल्याइएको छ।
यसैबीच, खानी तथा क्रसरबाट निस्कने गेग्रानयुक्त पदार्थले बाढीको स्वरूप नै परिवर्तन गरेको छ। यस्ता पदार्थ मिसिएको बाढीको भार सामान्य पानीभन्दा धेरै गुणा बढी हुने भएकाले सडक, पुललगायत संरचनामा क्षति झन् बढ्ने गरेको विज्ञहरूको भनाइ छ।
हाल जापान सरकारको करिब २.६१ अर्ब रुपैयाँ अनुदान र नेपाल सरकारको झण्डै ८ अर्ब रुपैयाँ लगानीमा पुनर्निर्माण कार्य अगाडि बढाइएको छ। तर दीर्घकालीन समाधानबिना गरिने पुनर्निर्माणले समस्या दोहोरिन सक्ने भन्दै सरोकारवालाले चिन्ता व्यक्त गरेका छन्।
सडक डिभिजन भक्तपुरका अनुसार केही अस्थायी उपायहरू अपनाइए पनि ती पर्याप्त हुन सकेका छैनन्। आगामी दिनमा थप प्रभावकारी संरचनात्मक सुधार गर्ने तयारी भइरहेको जनाइएको छ।
विज्ञहरूले दीर्घकालीन समाधानका लागि समग्र र एकीकृत दृष्टिकोण आवश्यक रहेको बताएका छन्। खोलाको बहाव व्यवस्थापन, जैव–इन्जिनियरिङ प्रविधिको प्रयोग, रिटेनिङ पर्खाल निर्माण तथा वृक्षारोपणजस्ता उपायहरू प्रभावकारी हुन सक्ने उनीहरूको सुझाव छ। साथै, सडकको क्षमताभन्दा बढी भार बोक्ने सवारीसाधनमा कडाइ गर्नुपर्ने आवश्यकता पनि देखिएको छ।
समग्रमा, बिपी राजमार्गको बिग्रँदो अवस्था प्राकृतिक प्रकोपसँगै अव्यवस्थित विकास र कमजोर नियमनको परिणामका रूपमा देखिएको छ। समयमै दीर्घकालीन उपाय अवलम्बन नगरिए भविष्यमा अझ ठूलो क्षति व्यहोर्नुपर्ने जोखिम बढ्दो छ।
