आज्ञा खबर
बर्दिबास
कात्तिक महिनाको हल्का चिसो बिहान। बर्दिबासका धेरैजसो स्थानहरूमा आज एक विशेष तयारीको माहोल छ। भाकल र भक्तिभावले ओतप्रोत अनुहारहरू, घर–आँगनमा सरसफाइ, र परम्परागत भाँडाकुडा चम्काइरहेका देखिन्छन्। आज छठ पर्वको दोस्रो दिन — खरना, जसले आत्मसंयम, शुद्धता र आस्थाको प्रतीकको रूपमा मानिन्छ।
खरनाको अर्थ र भावना
“खरना” शब्दको मूल अर्थ हो — आत्मशुद्धि र व्रत प्रारम्भको वेला।
पहिलो दिन नहाय–खाय गरेर व्रतालुहरूले शरीर शुद्ध गर्छन् भने दोस्रो दिन खरनामा मन शुद्ध पारिन्छ।
खरनाको दिन व्रतालु महिलाले दिनभर उपवास बस्छन्, पानीसम्म ग्रहण गर्दैनन्। बेलुका सूर्यास्तपछि चोखो–पवित्र विधिबाट खीर, रोटी, केरा र दूध अर्पण गरी खरना प्रसाद ग्रहण गर्छन्। त्यसपछि लगातार चौथो दिन बिहानसम्म निराहार रहन्छन्।
बर्दिबास १ की ४५ वर्षीया व्रतालु महिला सावित्री देवी साह भन्छिन्,
“खरना भनेको आत्मालाई सफा गर्ने दिन हो। यसपछि मात्रै बिशेष बिधि सहित छठको व्रत सुरु हुन्छ।”
बर्दिबासका घर हरु मा खरनाको तयारी
बर्दिबासका वडाहरू — विशेष गरी बर्दिबास–१ ४ स्थित पुरानो हाट बजारको पोखरी, बर्दिवास ६ को पोखरी, देउराली माबिको पोखरी, बर्दिवास १४को हातीलेट पैनी लगायतका क्षेत्रहरुमा आज बिहानैदेखि नै चहलपहल बढेको छ।
घरमा धानको चामलमा बनेको दूध–खीरको सुवास, पूजा घरमा सजाइएका ठकुवा–भुसुवा, केरा र फलफूलको थाक देखिन्छ।यसैगरी अवसरमा नगरको विभिन्न स्थानमा सामूहिक सरसफाइ अभियान चलाएका छन्।
साँझपखको खरना संस्कार
साँझ सूर्य अस्ताउँदासँगै व्रतालुहरूले स्नान गरेर खरनाको पूजास्थल तयार पार्छन्।
कलशमा गंगाजल, ठकुवा, केरा, सुठनी, दुध, चामल, र गहुँको पिठो मिसाएर बनाइएका पूराका सामाग्रीका साथ पूजा गर्छन्।
अस्ताउँदो सूर्यलाई अघ्र्य दिई खीर र रोटी प्रसाद ग्रहण गरेर व्रतको दोस्रो चरण सुरु हुन्छ।
त्यसपछि लगातार ३६ घण्टा निराहार व्रत आरम्भ हुन्छ, जुन सूर्यको उदयसँगै चौथो दिन बिहान समापन गरिन्छ।
धर्म र सामाजिक एकताको संगम
छठ केवल धार्मिक पर्व होइन — यो सामाजिक समरसता र सामूहिकता को पनि प्रतीक हो।
बर्दिबासका विभिन्न समुदाय — मैथिल, कुशवाहा, यादव, ब्राह्मणदेखि नेवार र अन्य जनजातिसम्म — सबै मिलेर यो पर्व मनाउँछन्।
व्रतालुहरूका लागि छिमेकीहरूले प्रसाद, फलफूल, दूध र आवश्यक सामग्री ल्याएर सहयोग गर्छन्।
सोही क्रममा बर्दिवासका युवाहरूले घाटमा बत्ती बाल्ने, सरसफाइ गर्ने र बत्तीहरूको झिलिमिली सजावट गर्ने कार्यमा उत्साहपूर्वक सहभागिता जनाएका छन्।
बर्दिबास युवा प्रकाश महतो भन्छन्,
“छठले हामीलाई एकता, अनुशासन र सहकार्यको पाठ पढाउँछ। बर्दिवास का छठगर्ने समुदाय सबै घाट उज्यालो बनाउन जुटेका छ न् ।”
खरना पछिको तयारी
खरना सम्पन्न भएपछि व्रतालुहरू अस्ताउँदो र उदाउँदो सूर्यलाई अघ्र्य दिने तयारीमा लाग्छन्।
त्यसकालागि फुल, फलफूल, ठकुवा, भुसुवा, गन्ना, डलिया, सूप, नारिवल, र दीपको जोहो गरिन्छ।
बर्दिबासका बजारहरूमा आज बिहानदेखिनै छठको सामाग्री खरिद–बिक्री गर्नेको भीड देखिएको छ।
यसै बिषयमा बर्दिवास १ का स्थानिय व्यवसायी जगदिश महतो भन्छन्,
“छठले बजारमा उत्सवको रौनक ल्याउँछ। यसले केवल व्यापार होइन, संस्कृतिको आदान–प्रदान पनि गर्छ।”
अन्तिम चरणको प्रतीक्षा
आजको खरनाले व्रतालुहरूको शरीर र मन दुवै शुद्ध पार्छ।
भोलिपल्ट अस्ताउँदो सूर्यलाई अघ्र्य दिइनेछ, र त्यसको भोलिपल्ट उदाउँदो सूर्यलाई अघ्र्य दिएर पर्व सम्पन्न हुनेछ।
बर्दिबासका घाटहरूमा पानीको सतह स्थिर राख्न बिभिन्न किसिमले व्यवस्थापन गरीएको छ।
छठको सन्देश
छठ पर्वले प्रकृति र मानवबीचको सम्बन्ध उजागर गर्छ।
सूर्यप्रति कृतज्ञता, जल र माटोप्रति सम्मान, र आत्मसंयम मार्फत समाजमा अनुशासन फैलाउने सन्देश दिन्छ।
बर्दिबासका व्रतालुहरूको अनुहारमा आज देखिएको अनुशासन र भक्ति — यही छठको असल सार हो।“छठ केवल पूजा होइन, जीवनशैली पनीहो,” — व्रतालु कमला झा भन्छिन् —
“आत्मसंयम, परिवारप्रतिको समर्पण र प्रकृतिप्रतिको आभार यही दिन प्रकट हुन्छ।”
