महोत्तरीको बर्दिवास शनिबार सडक सुरक्षा, ट्राफिक व्यवस्थापन र सवारी दुर्घटना न्यूनीकरणबारे गम्भीर बहसको केन्द्र बन्यो। पछिल्ला वर्षहरूमा राजमार्ग क्षेत्रमा बढ्दो सवारी चाप, तीव्र गतिका सवारी, ट्राफिक नियम उल्लङ्घन तथा मादक पदार्थ सेवन गरेर सवारी चलाउने प्रवृत्तिले निम्त्याइरहेको दुर्घटनाप्रति चिन्ता बढिरहेका बेला सरोकारवालाहरू एउटै मञ्चमा उभिएर समाधानका उपाय खोज्न जुटे।

“ट्राफिक नियम, सभ्य नागरिकको चिनारी, सडक दुर्घटनामा हामी सबैको जिम्मेवारी, लागुपदार्थ सेवन गरी सवारी नचलाऔँ” भन्ने सन्देशसहित आयोजित एकदिने अन्तरक्रिया तथा छलफल कार्यक्रमले सडक सुरक्षालाई केवल प्रहरीको विषय नभई समाजको साझा सरोकारका रूपमा स्थापित गर्ने प्रयास गर्‍यो।

कार्यक्रमको आयोजना नेपाल प्रहरी प्रधान कार्यालय कार्य विभाग, काठमाडौं नक्सालको समन्वयमा तथा नेपाल प्रहरी राजमार्ग सुरक्षा तथा ट्राफिक व्यवस्थापन कार्यालय मधेश प्रदेश र जिल्ला ट्राफिक प्रहरी कार्यालय महोत्तरी को सहआयोजनामा गरिएको थियो। कार्यक्रममा स्थानीय जनप्रतिनिधि, सुरक्षा निकाय, यातायात व्यवसायी, चालक, पत्रकार, नागरिक समाज तथा अन्य सरोकारवाला निकायका प्रतिनिधिको उल्लेखनीय सहभागिता रहेको थियो।

बढ्दो दुर्घटनाको चिन्ता

सडक सुरक्षासम्बन्धी छलफलमा सहभागीहरूले पछिल्लो समय बढ्दो सवारी दुर्घटनालाई केवल ‘दुर्भाग्य’ का रूपमा नभई व्यवस्थागत कमजोरी, लापरबाही र सामाजिक चेतनाको अभावसँग जोडेर हेर्नुपर्ने धारणा व्यक्त गरे।

विशेषगरी पूर्व–पश्चिम राजमार्गसँग प्रत्यक्ष जोडिएको बर्दिवास क्षेत्रमा तीव्र गति, जोखिमपूर्ण ओभरटेक, ट्राफिक नियम बेवास्ता, मादक पदार्थ सेवनपछि सवारी सञ्चालन, पुराना तथा थोत्रा सार्वजनिक सवारीसाधन र सडक अनुशासनको कमी दुर्घटनाका प्रमुख कारणका रूपमा औँल्याइयो।

सहभागीहरूको भनाइमा दुर्घटनापछि क्षणिक आक्रोश व्यक्त गर्ने प्रवृत्ति त देखिन्छ, तर दुर्घटनाको मूल कारण हटाउन दीर्घकालीन व्यवहार परिवर्तनमा भने पर्याप्त ध्यान पुग्न सकेको छैन। “सडकमा अनुशासन भनेको केवल जरिवाना तिर्ने डर होइन, जीवन जोगाउने संस्कार हो,” भन्ने सन्देश कार्यक्रमभरि प्रतिध्वनित भएको अनुभूति सहभागीहरूले गरेका थिए।

‘सुरक्षित यात्रा संस्कृति’ निर्माणको आवश्यकता

कार्यक्रममा वक्ताहरूले दुर्घटना न्यूनीकरणका लागि कानुनी कार्यान्वयन मात्र पर्याप्त नहुने तर्क गरे। उनीहरूका अनुसार सुरक्षित यात्रा संस्कृति निर्माण गर्न चालक, सहचालक, यात्रु र पैदलयात्रु सबैको जिम्मेवार व्यवहार अपरिहार्य छ।

मादक पदार्थ सेवन गरी सवारी चलाउने, क्षमताभन्दा बढी यात्रु बोक्ने, हेल्मेट नलगाई मोटरसाइकल चलाउने, सिटबेल्ट प्रयोग नगर्ने र मोबाइल प्रयोग गर्दै सवारी चलाउने जस्ता प्रवृत्तिले दुर्घटनाको जोखिम अत्यधिक बढाइरहेको विषयमा विशेष चिन्ता व्यक्त गरिएको थियो।

छलफलमा सहभागीहरूले ट्राफिक नियम उल्लङ्घनलाई सामान्य गल्तीको रूपमा होइन, सम्भावित मानवीय क्षतिको कारणका रूपमा बुझ्नुपर्नेमा जोड दिएका थिए। सडकमा हुने सानो असावधानीले परिवारको भविष्य, आर्थिक अवस्था र सामाजिक जीवनमै गम्भीर असर पार्न सक्ने यथार्थबारे समेत चर्चा भएको थियो।

ट्राफिक प्रहरीको मात्रै जिम्मेवारी होइन

अन्तरक्रियाबाट निस्किएको महत्त्वपूर्ण निष्कर्षमध्ये एक थियो—सडक सुरक्षा केवल ट्राफिक प्रहरीको जिम्मेवारी होइन।

सहभागीहरूले राज्य, स्थानीय तह, सडक निर्माण निकाय, यातायात व्यवसायी, चालक, यात्रु, विद्यालय र आम समुदाय सबैले आफ्नो भूमिकालाई जिम्मेवारीपूर्वक निर्वाह गर्नुपर्ने धारणा व्यक्त गरे।

स्थानीय तहले सडक सुरक्षा अभियानलाई विकास योजनासँग जोड्नुपर्ने, जोखिमयुक्त सडक क्षेत्रमा संकेतचिन्ह, सडक बत्ती, जेब्राक्रसिङ तथा आवश्यक संरचना निर्माण गर्नुपर्ने आवश्यकता औँल्याइयो। साथै, यातायात व्यवसायीले पनि सवारीको नियमित प्राविधिक परीक्षण तथा चालकको जिम्मेवारीबोध बढाउने अभ्यासमा ध्यान दिनुपर्ने सुझाव दिइएको थियो।

विद्यालयस्तरबाटै ट्राफिक शिक्षा

सडक दुर्घटना न्यूनीकरणका लागि विद्यालय तहबाटै ट्राफिक शिक्षा आवश्यक रहेको विषयमा कार्यक्रममा विशेष जोड दिइयो।

बालबालिकालाई सानै उमेरदेखि सडक प्रयोग, जेब्राक्रसिङ, ट्राफिक संकेत, हेल्मेट र सिटबेल्टको महत्वबारे शिक्षित गर्न सके दीर्घकालमा जिम्मेवार नागरिक उत्पादन गर्न सकिने धारणा सहभागीहरूले राखे।

उनीहरूका अनुसार विद्यालयस्तरको ट्राफिक सचेतना कार्यक्रमले केवल विद्यार्थीलाई मात्र होइन, अभिभावकसम्म व्यवहार परिवर्तनको सन्देश पुर्‍याउन मद्दत पुग्नेछ।

चेतनादेखि सहकार्यसम्म

कार्यक्रममा सहभागीहरूले यस्ता अन्तरक्रियाले सडक सुरक्षासम्बन्धी जनचेतना विस्तार गर्न, समुदाय र सुरक्षाकर्मीबीच सहकार्य सुदृढ गर्न तथा दुर्घटना न्यूनीकरणका प्रयासलाई प्रभावकारी बनाउन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्ने विश्वास व्यक्त गरे।

विशेषगरी बर्दिवासजस्तो तीव्र गतिमा विस्तार भइरहेको बजार र राजमार्ग केन्द्रित नगरमा सडक सुरक्षालाई विकासको अपरिहार्य अंशका रूपमा हेर्नुपर्ने धारणा बलियो रूपमा उठ्यो। बढ्दो सवारी चापसँगै जोखिम पनि बढिरहेको अवस्थामा कानुनी कडाइ, पूर्वाधार सुधार, सार्वजनिक शिक्षा र नागरिक अनुशासनबीच सन्तुलन कायम गर्न सके मात्रै दुर्घटना न्यूनीकरण सम्भव हुने सहभागीहरूको निष्कर्ष थियो।

सडकमा हरेक दिन हिँड्ने मानिस, सवारी चलाउने चालक, यात्रु बोकेर गुड्ने सार्वजनिक यातायात र नियम कार्यान्वयनमा खटिने सुरक्षाकर्मी—सबै एउटै चक्रका हिस्सेदार हुन्। यही कारण सडक सुरक्षा एउटा प्रशासनिक कार्यक्रम मात्र होइन, मानव जीवन जोगाउने साझा अभियान पनि हो भन्ने सन्देश बर्दिवासको उक्त छलफलले पुनः स्मरण गराएको छ।