आज्ञा खवर
वर्दिवास
वर्दिवास नगरपालिकामा रहेका सामुदायिक तथा संस्थागत विद्यालयहरुमा सरसफाई अत्यन्तै दयनिय रहेको गुनासो वेला वेलामा आउने गरेको छ । केहि अभिभावकहरुले आफ्नो वालवालिकालाई विद्यालय पठाउदाँ झोलामा खाजाको साथसाथै हातधुने सावुन र पानि समेत पठाउनु परेको गुनासो गरेका छन् । के संस्थागत के सामुदायिक प्रायः विद्यालयहरुमा सरसफाई सम्वन्धि एकै किसिमको अवस्था रहेको छ । वालवालिकाको दोश्रो घरको रुपमा रहेको विद्यालयहरु कसरी वालमैत्रि वनाउन सकिन्छ भन्ने वारेमा सरोकारवाला निकायले ध्यान दिनु जरुरी देखिएको छ । जिल्ला शिक्षा कार्यालयलाई नियामक निकाय मानेर यस अघिका गतिविधिहरु संचालन भएको भएता पनि वर्तमान अवस्थामा पालिका सरकार अन्तर्गत अनुपति प्रदान, अनुगमन तथा खारेजि सहितको अधिकार स्थानिय सरकारमा रहेको हुँदा उक्त अधिकार प्रयोग गरी सरसफाईको अवस्था के कस्तो छ भन्ने कुरामा ध्यान दिन जरुरी देखिन्छ । वर्दिवास नगरपालिकाले सामुदायिक तथा संस्थागत विद्यालयहरूको सरसफाइमा सुधार र निगरानी गर्नका लागि निम्न उपायहरु अपनाउन सक्छ ः
१. नीतिगत तथा योजना स्तरमाः
क) विद्यालय सरसफाइ नीति तयार गर्ने — विद्यालयहरूको सरसफाइ मापदण्ड (शौचालय संख्या, पानीको उपलब्धता, फोहर व्यवस्थापन आदि) स्पष्ट गर्न ।
ख) वार्षिक सरसफाइ योजना विद्यालयको शिक्षा शाखा वा स्वास्थ्य शाखासँग समन्वय गरेर बनाउने ।
ग) बजेट छुट्याउने ः विद्यालय सरसफाइ कार्यक्रमका लागि छुट्टै कोष राख्ने (जस्तै “स्वच्छ विद्यालय कोष”) ।
२. आधारभूत पूर्वाधार सुधार
क) सबै विद्यालयमा सफा र प्रयोग योग्य शौचालय सुनिश्चित गर्ने ( छात्र र छात्राका लागि फरक शौचालय)
ख) पिउने पानी र हात धुने सुविधाहरू(सावुन सहितको) अनिवार्य रूपमा राख्ने । ग) विद्यालय परिसरमा फोहर व्यवस्थापन प्रणाली (डस्टबिन, कम्पोस्ट पिट, फोहर संकलन तालिका) लागू गर्ने ।
३. विद्यार्थी र शिक्षकको सहभागिता
क) “स्वच्छ विद्यालय क्लब” गठन गर्ने (विद्यार्थीहरूलाई सरसफाइ अभियानमा सक्रिय बनाउने) ।
ख) शिक्षक प्रशिक्षण कार्यक्रम (सरसफाइ र स्वास्थ्य शिक्षा पाठ्यक्रमलाई प्रभावकारीरुपमा र प्रयोगात्मक रुपमा लागुगर्ने) ।
ग) प्रतियोगिता र प्रोत्साहन “सबैभन्दा सफा विद्यालय”, “सफा कक्षा” प्रतियोगिता सञ्चालन गर्ने ।
४. स्वास्थ्य शाखा र शिक्षा शाखाको सहकार्य
क) नगरपालिकाको स्वास्थ्य शाखाबाट विद्यालयको नियमित निरीक्षण गर्ने ।
ख) स्वास्थ्य निरीक्षक वा जनस्वास्थ्य अधिकृतमार्फत सरसफाइ मूल्यांकन गर्ने ।
ग) विद्यालयको वार्षिक रिपोर्टमा सरसफाइ सूचक अनिवार्य रूपमा समावेश गर्ने ।
५. समुदाय र अभिभावकको सहकार्य
क) विद्यालय व्यवस्थापन समिति र अभिभावक संघलाई सरसफाइ जिम्मेवारीमा जोड्ने ।
ख) स्थानीय टोल विकास समिति वा महिला समूह सँग साझेदारी गरी सरसफाइ सचेतना कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने ।
६. प्रविधि र अनुगमन
क) मोबाइल एप वा अनलाइन रिपोर्टिङ प्रणाली (विद्यालयहरूले मासिक सरसफाइ स्थिति रिपोर्ट गर्न सक्ने ।
ख) नगरपालिकाले नियमित अनुगमन टोली बनाएर निरीक्षण र सुधार सुझाव दिने ।
