आज्ञा खबर
बर्दिवास
महोत्तरीको सुदुर उतरवर्ती नगर मानिने बर्दिवास नगरपालिकाले अब ‘सुरक्षित र दिगो बस्ती’ निर्माणको दिशामा महत्वपूर्ण पहल गरेको छ। प्राकृतिक तथा मानव–निर्मित विपद्बाट नगरवासीलाई सम्भावित जोखिमबाट जोगाउन नगरपालिका अब संस्थागत रूपमा बिपद् जोखिम न्यूनिकरण कार्ययोजना लागू गर्ने तयारी गरेको हो।
ओरेक नेपाल (OREC Nepal) को आर्थिक सहयोग र संयुक्त राष्ट्रसंघ जनसंख्या कोष (UNFPA) को कार्यगत सहकार्यमा बर्दिवास नगरपालिकाले तयार पारेको यो बिपद् जोखिम न्यूनिकरण तथा सञ्चार कार्ययोजना अब अगामी नगर कार्यपालिका (Executive Board) को बैठकबाट अनुमोदन भएपछि नगरभर लागू हुने भएको छ।
विपद्को चपेटामा बर्दिवास : किन आवश्यक पर्यो यस्तो कार्ययोजना?
बर्दिवास नगर भूगोल, बसोबास र बन्दै गरेको शहरीकरणका कारण बहुआयामिक जोखिमको क्षेत्र मानिन्छ।
- वर्षेनी बाढीपहिरोको जोखिम,
- डुबानले साना बस्तीहरू प्रभावित पार्ने अवस्था,
- आगलागीका घटना,
- सडक दुर्घटना,
- घर–टहरो भित्र असाबधानीको जोखिम बसाइँसराइको दवाव,
- महामारी जस्ता आकस्मिक स्वास्थ्य चुनौती—
यी सबैले नगरपालिका स्तरीय दीगो कार्ययोजना आवश्यक भएको संकेत दिन थालेका थिए।
स्थानीय तहमा अझै पनि प्रयाप्त सूचनाको अभाव, सचेतनाको कमी, र जोखिमका विषयमा समन्वित तयारी नहुनु ले बर्दिवास लाई कमजोर बिन्दु मानिँदै आ ईएको थियो। यही चुनौतीलाई समाधान गर्न नगर प्रमुख प्रह्लाद कुमार क्षेत्रीको अध्यक्षतामा बिपद सञ्चार कार्ययोजना तयार गरिएको हो—यो DRR सञ्चार कार्ययोजना।
ओरेक नेपाल र UNFPA को सहकार्य : स्थानीय क्षमता विकासमा ‘एकीकृत मोडेल’
ओरेक नेपालले विगत केही वर्षदेखि बर्दिवासमा समुदाय–मुखी सशक्तिकरण, दिगो स्वास्थ्य, लैङ्गिक तथा सामाजिक समावेशी कार्यक्रम, र आकस्मिक प्रतिकार्यमा केन्द्रीत परियोजना सञ्चालन गर्दै आएको छ।
यसै क्रममा UNFPA को सहकार्यमा बर्दिवास नगरपालिकासँग मिलेर तयार पारिएको DRR कार्ययोजना खाली कागजी कार्यमा सीमित नभई व्यवहारमा लैजाने उद्देश्य राखिएको नगर प्रमुखले बताए।
यस कार्ययोजनाले विशेषगरी तीन विषयलाई केन्द्रमा राखेको छः
- जोखिम पहिचान र वर्गीकरण
- समुदाय–स्तरको सूचना प्रसारण र सचेतना
- विपद्का बेला तत्कालीन प्रतिकार्य (Response) को स्पष्ट संरचना
सञ्चार कार्ययोजना : विपद्मा ‘सूचना नै जीवन’
यो योजना विशेषतः सञ्चार संयन्त्र बलियो बनाउनेतर्फ अति केन्द्रित छ।
नगरपालिकाले अब विपद् जोखिम सूचनालाई—
- वडास्तरका सूचना केंद्र,
- स्थानीय रेडियो,
- मोबाइल SMS/टेलीफोन अलर्ट,
- विद्यालय तथा समुदाय–समूह,
- सामाजिक सञ्जाल र वेबसाइट—
मार्फत छिटो, स्पष्ट र प्रमाणित रूपमा समुदायसम्म पुर्याउने छ।
विपद्का बेला सूचनाको कमीले जनधनको क्षति बढ्ने तथ्यका कारण, बर्दिवासले यसलाई ‘पहिलो प्राथमिकता’ मा राखेको छ। योजना पारित भएपछि विपद् अनुकरण (Mock Drill), तालिम, स्वयंसेवकहरूको तयारी र वडास्तरमा द्रुत प्रतिकार्य टोली गठन हुने बताइन्छ।
महिलामैत्री र समावेशी DRR : UNFPA को मुख्य प्रबन्ध
UNFPA को सहकार्य भएकाले यो DRR कार्ययोजना समावेशीतामा विशेष बल दिन्छ।
- गर्भवती महिला,
- एकल महिला,
- बालबालिका,
- अपाङ्गता भएका व्यक्ति,
- वृद्ध नागरिक—
जस्ता जोखिम–संवेदनशील समूहलाई प्राथमिकता दिइनेछ।
विपद्को बेला सुरक्षित आश्रय, स्वास्थ्य सेवा, स्वच्छता, SRH सेवा, र लैङ्गिक हिंसाका जोखिम रोकथामका विषय समावेश हुनु यसको महत्त्वपूर्ण पक्ष हो।
नगर कार्यपालिका बैठकपछि : कार्यान्वयनको नयाँ अध्याय
नगरपालिका स्रोतका अनुसार कार्ययोजना आगामी कार्यपालिका बैठकमा प्रस्तुत गरिनेछ। अनुमोदन भएपछि:
- सबै १४ वडामा DRR समिति सक्रिय बनाइने,
- स्कुल र समुदायमा ‘विपद् सचेतना अभियान’ सञ्चालन हुने,
- डाटा–क्लस्टरिङ गरिने,
- आकस्मिक तयारी सामग्री (Emergency Go-Bag) वितरण सुरू गरिने,
- नगरभित्र उच्च जोखिम क्षेत्रको नक्सांकन (Risk Mapping) सार्वजनिक गरिने बताइन्छ।
नगर प्रमुखले योजना लागू हुनु बर्दिवासको भविष्य सुरक्षासँग जोडिएको भन्दै—
“सुरक्षित बर्दिवास हाम्रो साझा अभियान हो, कार्ययोजना त्यसैको मार्गदर्शक हो”—
भनेका छन्।
समुदायको अपेक्षा : ‘कागज होइन, व्यवहारिक कार्यान्वयन’
स्थानीय बासिन्दा र समुदाय–संस्था प्रतिनिधिहरूले नगरपालिकाले तयार पारेको यो योजना कागजमा मात्र सीमित नहोस् भनेर अपेक्षा व्यक्त गरेका छन्।
बर्दिवासको बढ्दो शहरीकरणसँगै व्यवस्थित व्यवस्थापन, जोखिम चेतना, र सूचनाको पहुँच वृद्धि—समुदायको प्रमुख माग हो।
सुरक्षित बर्दिवासतर्फ एक महत्वपूर्ण मोड
बर्दिवास नगरपालिकाले अगाडि बढाएको DRR सञ्चार कार्ययोजना ‘बिपद् व्यवस्थापन’ लाई सरकारी–समुदायिक साझेदारीमा रूपान्तरण गर्ने आधार बन्न सक्छ।
ओरेक नेपाल र UNFPA को प्राविधिक तथा आर्थिक सहकार्यले यसको प्रभावशीलता झनै बढेको छ।
कार्यपालिका बैठकको अनुमोदनपछि कार्यान्वयनको यात्रा सुरू हुनेछ—
र यसले बर्दिवासलाई “तयारीयुक्त, सजग र सुरक्षित शहर” बनाउने अपेक्षा राखिएको छ।
